Meet Up; ontmoetingen in het hart van de gevangenis

Gepubliceerd op 17 juni 2019 door Gevangenenzorg Nederland.

 

Gevangenenzorg Nederland brengt sinds anderhalf jaar iets bijzonders binnen een groeiend aantal gevangenissen: de Meet Up. Tijdens de Meet Up lopen onze vrijwilligers op de afdeling, tussen de gevangenen, om met ze te kletsen, te lachen of een spelletje te doen. Dat op zich is al waardevol. En soms leidt het tot meer. Vrijwilliger Rien vertelt over de Meet Up, maar zijn verhaal begint veel eerder.

 

‘Twintig jaar terug werd ik via de christelijke vakorganisatie RMU uitgenodigd door Gevangenenzorg. In Nieuwegein stond een nieuwe gevangenis. Voordat de eerste gevangenen er hun intrek namen kregen wij, als leden van de RMU, een rondleiding. De gevangenis was nog leeg en toch zag je al wat het is om vast te zitten. Dat maakte indruk. Je ziet de kleine cellen met de stalen deur ervoor. Een bed, een tafel en een toilet. Dat is het. Geen enkele vrijheid, de bewaker bepaalt hoe laat het licht uitgaat en zelfs of je het toilet kan doorspoelen.   


Diezelfde avond, na een lezing van directeur Hans Barendrecht, kwam de vraag: wie wil er vrijwilliger worden? Zonder erbij na te denken stak ik m’n vinger op. Want die middag was het tot me doorgedrongen: het is een wonder dat ik vrij rondloop en niet achter de deur zit. Want ik ben echt niet beter dan zij.

Kort daarop belde Gevangenenzorg, een gevangene had behoefte aan bezoek. Ik dacht: Ja Rien, je hebt A gezegd, nu moet je ook B zeggen. Toen ben ik op mijn knieën gegaan en zei: Heere, ik kan dat niet uit mezelf, u moet me daarbij helpen. Dat deed Hij en dat doet Hij tot vandaag de dag. God geeft me vooral rust. Ik ben van mezelf een angsthaas, maar in al die jaren dat ik in de gevangenis kom, ben ik nog nooit bang geweest.’

 

In het zicht van de bewakers blijven

‘Ik ben vanaf het begin betrokken bij de Meet Up. We moesten wel eerst op veiligheidstraining. Ja, ook als ervaren bezoekvrijwilliger heb je deze instructie nodig. Het is namelijk echt anders of je een één-op-één-gesprek hebt in een bezoekruimte of dat je op de afdeling loopt, gewoon tussen alle gevangenen.

Je moet je voorstellen: een afdeling heeft verschillende verdiepingen. Elke laag heeft 24 cellen, 120 cellen in totaal. Daar loop je dan alleen of met z’n tweeën, met de restrictie van de bewaker op zak: in het zicht blijven, dus niet de cellen in!

Op de begane grond staan een pooltafel en een tafeltennistafel en er liggen wat schaakborden. De ene keer nodigen we iemand uit voor bijvoorbeeld een potje poolen, een andere keer lopen we over de gangen om een praatje aan te knopen. Dat ging in het begin altijd van ons uit, maar nu ze ons wat kennen en we met onze badge herkenbaar zijn, zijn er gevangenen die ons zelf aanspreken. We merken dat het vertrouwen groeit, dat is belangrijk.

Ze zitten natuurlijk niet allemaal op ons te wachten. Dat hoor je vaak direct. “Jij kunt niks voor mij betekenen”, zeggen ze dan. Prima. Dan ga ik naar de volgende. Ik wil niemand iets opleggen of mensen dwingen. Dat heeft Jezus ook nooit gedaan en Hij is mijn grote voorbeeld.’

 

Hunkeren naar aandacht

‘Het doel van de Meet Up is contacten leggen. We proberen altijd te ontdekken wat voor behoefte iemand heeft en of we hem als Gevangenenzorg verder kunnen helpen. Sommigen hebben dus helemaal geen behoefte aan contact, soms hunkeren ze juist naar wat aandacht. Zo zei een bewaker laatst tegen me: “Er is een nieuwe jongen, Stijn. Ik denk dat hij wel zin heeft in een praatje.” Stijn stond er toevallig naast, dus ik pakte meteen een bakje koffie voor hem en we zochten een rustig plekje. Het klopte, de jongen had het moeilijk. Ik heb naar hem geluisterd en hem op de bezoekvrijwilligers van Gevangenenzorg gewezen. Daar zag hij wel wat in.

Uiteindelijk heeft Stijn de SOS Cursus gevolgd. Eerst in de gevangenis en toen hij eenmaal vrij was heeft hij de cursus thuis afgemaakt. Kortgeleden heeft hij op het kantoor in Zoetermeer z’n certificaat in ontvangst genomen, na het overleggen van een schilderij waarop hij zijn “daad van herstel” aangeeft. Het gebeurde in het bijzijn van z’n vriendin. Dat was uniek.’

 

Leren van gevangenen

‘Het mooie van dit werk is dat ik zelf ook leer van de mannen die ik ontmoet. Zoals van Jan. Hij is begin 60 en ooit tot geloof gekomen in een evangelische gemeente. Dat ligt op het eerste gezicht ver bij mijn kerkelijke thuis vandaan, maar toen Jan vertelde wat Jezus voor hem betekent en hoe de Heilige Geest hem helpt… Dat raakte me enorm. We kunnen naast elkaar staan, als broers.

Laatst stond ik over de balustrade geleund op de eerste galerij. Er kwam een man naast me staan. Ik begon m’n gesprek zoals ik het meestal begin: “Hoe lang moet je nog?” Nou, zijn dienst zat er bijna op. Hij was bewaker, geen gedetineerde. Tja. Ik maakte m’n excuses en daarna raakten we in gesprek over ons werk in de gevangenis. Toen pas hoorde ik dat Jan levenslang heeft. 

Levenslang. Geen wonder dat Jan het soms moeilijk heeft en tegen vragen aanloopt. Daar praten we samen over. Gewoon als de ene mens tegen de ander. Ik ga niet preken. Ik probeer hem een spiegel voor te houden en hem zo te helpen om zelf een goede beslissing te nemen. Ik zei al: we zijn als broers. Dus als ik in deze gevangenis moet zijn, ga ik altijd even bij Jan langs. Dat is vaste prik.

Wat ik van Jan geleerd heb? Dat ik niet beter ben dan de mannen die ik bezoek. Voor God zijn we gelijk. Ik ervaar de rijkdom die er in Jezus ligt. En die is er voor allemaal. Ook voor de “grootste boef”.’

 

Vertrouwen

‘In de Meet Up krijg je, nog meer dan bij één-op-één-bezoekwerk, te maken met heel verschillende mensen. Ieder met een eigen verhaal. Ik vraag meestal wel hoe lang ze nog moeten, puur om een gesprek te openen, maar ik vraag nooit wat ze gedaan hebben. Daar kom ik niet voor, ik kom voor de persoon zelf. Natuurlijk mogen ze vertellen wat er gebeurd is, en dat is soms heel heftig, maar ik hoef het echt niet te weten.

We willen er gewoon zijn voor de mannen. Het is mooi te zien dat ze steeds vaker uit zichzelf naar ons toekomen omdat ze iets kwijt willen. Natuurlijk, het personeel heeft als het nodig is ook een luisterend oor voor ze. Maar als je een bewaker iets vertelt, kan dat in principe in een rapport komen. Wij rapporteren niet in de gevangenis en dat weten ze. Daarom krijgen we vaak al snel vertrouwen.’

 

Naast elkaar staan

‘Een gevangenis van binnen is totaal anders dan van buiten. Als we ons melden bij de portier moeten we alles afleggen. Niets waardevols mag mee. Geen portemonnee, geen telefoon. We hebben hulp nodig om naar de afdeling te lopen, iemand die de deuren voor je opent. Op zo’n moment proef je een heel klein beetje wat het is, om achter de muur te zitten.

Natuurlijk is dat niet hetzelfde. Aan het eind van het bezoek zeggen we steevast: “We gaan weer naar buiten!” en dan hoor je ze denken: “Jullie wel …”. Dat klopt ook. Voor ons is die muur niets, wij kunnen zo naar buiten lopen. Zij voorlopig niet. Of misschien wel nooit.
En toch staan we naast elkaar, we zijn hetzelfde. Zij namen net een verkeerde afslag, maar het blijven onze naasten. Ik zeg het altijd zo: kijk in de spiegel voor je vertrekt, dan weet je wie je tegen komt.’  

 

 

Wat vinden gevangenen van de Meet Up? Dit hoorden we op de afdeling:

  • ‘Het is fijn om even een ander soort gesprek te kunnen voeren.’
  • ‘Waarom regelen jullie niet een mooi spelbord of iets dergelijks?’
  • ‘Met de vrijwilligers ervaar ik een gesprek van mens tot mens.’
  • ‘Het is fijn dat de mogelijkheid er is om in gesprek te gaan. Voor mij hoeft het niet zo nodig, ik heb een mooi netwerk om mij heen. Maar fijn voor hen die geen andere mensen hebben.’  
  • ‘Vrijwilligers brengen een hoop gezelligheid met zich mee.’

 

 Tekst: Ineke Kouwenberg

 

Terug naar het overzicht
Samen werken aan herstel. Daarom kun je altijd je vragen stellen.

NIEUWSBRIEF

Mis de ingrijpende verhalen van gevangen en hun familieleden niet.
Inschrijven voor de nieuwsbrief