'Dit? Nooit meer!'

Gepubliceerd op 2 september 2019 door Gevangenenzorg Nederland.

‘Ik wil geen slachtoffers meer maken, er gaat te veel kapot. Dit? Nooit meer!’ Gevangene Dante volgde de afgelopen weken de cursus SOS Individueel, daarbij begeleid door onze vrijwilliger Irma. Deze cursus leerde hem inzien hoeveel mensen hij met zijn delict heeft beschadigd. Direct en indirect. Als “daad van herstel” schreef Dante een brief aan één van hen.

 

Irma is vrijwilliger voor Gevangenenzorg Nederland. Ze geeft SOS in de gevangenis, zowel de groeps- als de individuele cursussen. Die afkorting, SOS, staat voor Spreken Over Slachtoffers, Schuld en Samenleving. Het is een cursus voor gevangenen over de gevolgen van criminaliteit, verantwoordelijkheid en herstel. Aan de hand van cursusmateriaal en indringende filmpjes helpen getrainde vrijwilligers de cursisten om eerlijk naar zichzelf te kijken en zich in te leven in anderen, een slachtoffer bijvoorbeeld. Vervolgens leren ze de waarde zien van vergeving en verzoening. Tijdens de laatste lessen werken de cursisten aan een “daad van herstel”, waarin iedere cursist op zijn eigen manier een stap doet richting iemand die door zijn of haar daad geraakt is.

 

Vertrouwen beschaamd
Dante heeft de individuele cursus net afgerond. De grote, vriendelijk ogende man wil wel vertellen hoe hij hier in de gevangenis terecht kwam. Het verhaal begint met een goede, beschermde jeugd. ‘We verhuisden vaak vanwege de gezondheid van m’n vader. Maar het was wel goed. Ik werkte beschermd, omdat ik een beperking heb. Op m’n werk ontdekte ik dat ik toch veel meer kon dan ze dachten. Dus ik mocht steeds meer doen. Ik had het naar mijn zin.

Ik trouwde en we kregen twee kinderen. Maar helaas hield het huwelijk geen stand, na ruim 16 jaar gingen we uit elkaar.’ Dante heeft op dat moment weinig inkomen, maar met wat hulp krijgt hij zijn leven weer aardig op de rit. Er volgt al snel een nieuwe liefde, een verhuizing en daarmee ook een nieuwe werkplek. Tot ook deze liefde strandt. Het wordt een patroon dat zich een aantal keren herhaalt. Een verhaal van steeds weer nieuwe hoop en vertrouwen dat enthousiast omarmd en vervolgens weer beschaamd wordt. Door anderen, maar zeker ook door Dante zelf.

 

Kijken vanuit de ander

Tot Dante in een situatie belandt waarin hij zeer verkeerde keuzes maakt. Het gevolg is dat hij in 2017 in de gevangenis terechtkomt. Hij voelt zich er knap ellendig. ‘Toen vond ik een folder van SOS Individueel. Dat wilde ik wel: aan mezelf werken, om dit nooit meer te laten gebeuren.’ Irma geeft de cursus. De impact op Dante is groot. ‘Ik heb geleerd dat je als dader veel meer mensen pijn doet dan alleen het slachtoffer en jezelf. Het raakt ook de familie van het slachtoffer. En je eigen familie.’

Dat inzicht is vaak een enorme stap, weet Irma. ‘Kijken vanuit een ander, in feite een stukje empathie, dat is iets wat je in de gevangenis niet heel veel ziet.’

 

 'Je kunt  er ook voor kiezen een delict niet te plegen'

Beschadigde mensen beschadigen anderen. Dat geldt voor veel gevangenen en ook wel voor Dante. Daarom is de SOS Cursus zo belangrijk, juist voor deze “categorie”, legt Irma uit. ‘De cursus leert mensen als Dante op een andere manier kijken naar verantwoordelijkheid. Want natuurlijk: deels overkomt het je, maar je maakt zelf keuzes. Je kunt er ook voor kiezen om het delict niet te plegen. Op de cursus leren ze het verschil zien: tot hier kon ik er misschien niet zoveel aan doen, maar vanaf dat moment heb ik het wel zelf in de hand gehad. Als cursisten dat gaan inzien, begrijpen ze ook dat ze zelf kunnen bepalen welke keuze ze een volgende keer maken. Een belangrijke stap naar herstel.’ Bij Dante blijkt dat kwartje wel gevallen en Irma is daar blij om. ‘Voor Dante is zijn angst om ooit weer in de gevangenis te belanden en al deze ellende weer door te maken, misschien wel de belangrijke drijfveer in zijn herstelproces. Dat klinkt wellicht wat egocentrisch. Maar als hij op de cursus geleerd heeft dat hij hier zelf een hand in heeft, dat hij  betere keuzes maakt, dan is dat winst voor iedereen, voor zijn omgeving en de hele samenleving.’

 

Aandacht

Los van de behandelde onderwerpen zijn de bijeenkomsten op zich al waardevol voor de gevangenen, ervaart Irma. ‘Het betekent ook aandacht voor ze, even van de afdeling af, even iets heel anders. Er is koffie, een koekje en er zijn vrijwilligers die met je in gesprek gaan van mens tot mens, en je niet zien als gevangene. Dat maakt al zoveel verschil, dat ook minder gemotiveerde cursisten zich goed gedragen en open staan voor de lessen. En ik hoor achteraf vaak dat ze het als positief ervaren om erover te praten wat ze zelf kunnen doen naar de toekomst. Het geeft hen perspectief. Zicht op herstel.’

 

Overdosis tegenslag

Irma doet dit vrijwilligerswerk met heel veel plezier. Ze had een mooie carrière in het bedrijfsleven. Toch besloot ze een aantal jaren geleden het roer helemaal om te gooien en te gaan doen wat ze écht wilde. Sindsdien is ze kind aan huis in de gevangenis. Ze ‘heeft iets’ met deze doelgroep. ‘Veel van de mannen binnen hebben in het leven een overdosis tegenslag gehad’, stelt ze. ‘Ik ben ervan doordrongen, dat wat je overkomt niet puur een gevolg is van je eigen goede of foute keuzes. Zelf heb ik in mijn jeugd een flinke periode gehad waarin het makkelijk mis had kunnen gaan. Nu stonden er om mij gelukkig mensen heen, waardoor het goed is gekomen. Ik besef dat het verschil tussen die mannen en mijzelf echt maar flinterdun is.’ Dat besef maakt het voor Irma makkelijker om verder te kijken dan het stempel ‘dader’. ‘Een gevangene is meer dan zijn delict. Hij is een mens, maar ook een vader, een zoon, een collega, een partner. En ja, vaak ook op de één of andere manier zelf slachtoffer.’

 

Andere keuzes

Als Dante naar de toekomst kijkt is er veel onzeker. ‘Ik leef bij de dag, dat is de beste manier om te overleven in de gevangenis. Ik weet niet wanneer ik vrijkom. Maar als het zover is, is het belangrijkste dat ik de situatie waardoor ik de fout in ging, weet te vermijden. En dat ik andere keuzes maak.’
De brief aan zijn slachtoffer heeft Dante nog niet verstuurd. Dat komt als hij eraan toe is en als het slachtoffer bereid is de brief te ontvangen.

 Tekst: Ineke Kouwenberg

Terug naar het overzicht
Samen werken aan herstel. Daarom kun je altijd je vragen stellen.

NIEUWSBRIEF

Mis de ingrijpende verhalen van gevangen en hun familieleden niet.
Inschrijven voor de nieuwsbrief